logo

Doc. Ph dr Peter Spielmann, dr honoris causa

Józefa Krzysztofa Oraczewskiego poznałem w latach 90-tych, kiedy kierowałem Muzeum w Bochum w Republice Federalnej Niemiec. Wtedy zostałem poproszony o otwarcie jego wystawy i przygotowanie tekstu do katalogu wystawy. Kierowane przeze mnie muzeum było jedynym na Zachodzie, które starało się sztukę krajów Europy Centralnej i Wschodniej ponownie zintegrować ze sztuką europejską. Polska sztuka była w działalności muzeum tak w wystawach jak i w zbiorach bogato reprezentowana. Za tę działalność Prezydent Polski przyznał mi wysokie odznaczenie Rzeczypospolitej Polskiej. Prace Oraczewskiego już przy pierwszym z nimi spotkaniu zrobiły na mnie duże wrażenie. Dlatego też zaprosiłem go do udziału w wystawie „Labirynth der Welt und Lusthaus des Herzens – Europejski wymiar sztuki” z okazji 400. rocznicy urodzin Jana Amosa Komeńskiego, wystawy zorganizowanej pod patronatem Johannesa Raua i Vaclava Havla w muzeum w Bochum przy wsparciu Unii Europejskiej. Następnie zaprosiłem Oraczewskiego do udziału w wystawie „Projekt – Taniec Śmierci – Memento Mori: Śmierć w sztuce” w 1997 roku w Bochum. Jego instalacja upamiętniająca jego zmarłego ojca wywarła duże wrażenie na publiczności. Artysta brał również udział w akcji historyka sztuki Juergena Weichardta, w 1997, której celem było wsparcie kolekcji darów dla programu muzeum i ofiarował muzeum monumentalne dzieło o wymiarach 180 x 690 cm „Salcus medianus posteriori – Fissura mediana anterior” z 1992 roku. Z okazji mojego pożegnania się z aktywną działalnością Oraczewski stworzył olbrzymią instalację „Dotknięcie Anioła” w należącym do muzeum zamku Haus Kemnade, zamieszczoną później w publikacji: „J.K.Oraczewski: Instalacje” z moim komentarzem.

Sztuka Józefa Krzysztofa Oraczewskiego łączy w sobie dwa zasadnicze aspekty – jest eksperymentalna, a mimo to związana z tradycją.

Eksperymentalna jest pod wieloma względami. Oraczewski jest malarzem i twórcą obiektów. Często łączy powierzchnię obrazu ze stworzonymi przestrzeniami, jego dziełami są często instalacje. Do tego wykorzystuje najróżniejsze materiały – zarówno klasyczne, jak na przykład drewno, ale również i tworzywa sztuczne, o ile tylko są pomocne w realizacji przekazu. Również w obrazach wykorzystuje różne materiały, aby dobitniej przedstawić swoje idee. Jego obrazy mają silny wydźwięk, artysta podkreśla formalne środki wyrazu swoją ekspresyjnością.

Oraczewski jest silnie związany z tradycją, szczególnie ze sztuką ludową. Dla polskiej sztuki szczególnie w okresie powojennym jest to charakterystyczne. W jego przypadku nie jest to jednak żadne powierzchowne naśladownictwo, gdzie wykorzystanie formalnych środków (jak na przykład ornamentyki) powoduje pozbawienie dzieła istotnych merytorycznych podstaw. U niego chodzi o stosunek do form archaicznych mających źródło w polskiej tradycji, które utrzymują się wciąż, jako archetypy w strukturach współczesnego życia. Często te zależności ukazane są prawie nagie i wolne, aby oddziaływać bardziej świadomie i czysto na widza.
Innym związkiem, który w archaicznej polskiej kulturze odegrał znaczącą rolę i został przejęty przez współczesną sztukę w Polsce był stosunek do sceniczności i teatralności. Tu należy między innymi wymienić dorobek życiowy Tadeusza Kantora. Również u Oraczewskiego, jako jednego z uczniów Józefa Szajny ta tendencja jest cechą charakterystyczną. Ma ona działanie również w innym sensie: obok sceniczności sztuk plastycznych istnieje plastyka teatru. W takim światowym teatrze poruszane są zasadnicze tematy ludzkiej egzystencji, pytania o sens życia i śmierci, miłość, szczęście i nieszczęście, przeznaczenie.

Wszystko to można znaleźć w dziełach Oraczewskiego. Wraz ze sztuką ludową jest u niego również wykorzystywana sztuka metafory w sposób bezpośredni – obraz odnosi się bezpośrednio do rzeczywistości. W ten sposób realizowana jest poetyka tej sztuki. Z tym sposobem realizacji wiąże się ponadto również emocjonalne działanie i wyraz zaangażowania. Realizacji tych celów służy również jego eksperymentowanie.

Do poetyki Oraczewskiego należy również jego dążenie do wprowadzenia widza w przestrzeń i atmosferę obrazu. Ważne jest przy tym, że oglądający wprowadzony jest w poetykę artysty, akceptuje jego metaforę, ma szanse ją zrozumieć i obcować z dziełem na prawach partnera artysty.

Wtedy przestrzeń dzieła stanie się sceną świata, a uczestnik będzie mógł z nowej perspektywy i nowych współzależności wiele zobaczyć; jego punkt widzenia będzie zbliżony do punktu widzenia twórcy, punktu umieszczonego pomiędzy tradycją a wizją przyszłości.
Twórczość Oraczewskiego układa się tym samym w ważny nurt sztuki europejskiej. Jest ona jednym z zasadniczych aspektów jej tradycji humanistycznej. W czasie globalizacji bardzo ważnym byłoby zapewnienie jej przestrzeni publicznej, aby tym samym oddziaływać na ludzi i umożliwić im zapoznanie się ze wszystkimi wymienionymi tu współzależnościami.

Dr Peter Spielmann
Dyrektor Muzeum Bochum

Komentarze zostały wyłączone.

Józef Krzysztof Oraczewski - polski artysta malarz, twórca instalacji