logo

Doc. Ph dr Peter Spielmann, dr honoris causa

Józefa Krzysztofa Oraczewskiego poznałem w latach 90-tych, kiedy kierowałem Muzeum w Bochum w Republice Federalnej Niemiec. Wtedy zostałem poproszony o otwarcie jego wystawy i przygotowanie tekstu do katalogu wystawy. Kierowane przeze mnie muzeum było jedynym na Zachodzie, które starało się sztukę krajów Europy Centralnej i Wschodniej ponownie zintegrować ze sztuką europejską. Polska sztuka była w działalności muzeum tak w wystawach jak i w zbiorach bogato reprezentowana. Za tę działalność Prezydent Polski przyznał mi wysokie odznaczenie Rzeczypospolitej Polskiej. Prace Oraczewskiego już przy pierwszym z nimi spotkaniu zrobiły na mnie duże wrażenie. Dlatego też zaprosiłem go do udziału w wystawie „Labirynth der Welt und Lusthaus des Herzens – Europejski wymiar sztuki” z okazji 400. rocznicy urodzin Jana Amosa Komeńskiego, wystawy zorganizowanej pod patronatem Johannesa Raua i Vaclava Havla w muzeum w Bochum przy wsparciu Unii Europejskiej. Następnie zaprosiłem Oraczewskiego do udziału w wystawie „Projekt – Taniec Śmierci – Memento Mori: Śmierć w sztuce” w 1997 roku w Bochum. Jego instalacja upamiętniająca jego zmarłego ojca wywarła duże wrażenie na publiczności. Artysta brał również udział w akcji historyka sztuki Juergena Weichardta, w 1997, której celem było wsparcie kolekcji darów dla programu muzeum i ofiarował muzeum monumentalne dzieło o wymiarach 180 x 690 cm „Salcus medianus posteriori – Fissura mediana anterior” z 1992 roku. Z okazji mojego pożegnania się z aktywną działalnością Oraczewski stworzył olbrzymią instalację „Dotknięcie Anioła” w należącym do muzeum zamku Haus Kemnade, zamieszczoną później w publikacji: „J.K.Oraczewski: Instalacje” z moim komentarzem.

Sztuka Józefa Krzysztofa Oraczewskiego łączy w sobie dwa zasadnicze aspekty – jest eksperymentalna, a mimo to związana z tradycją.

Eksperymentalna jest pod wieloma względami. Oraczewski jest malarzem i twórcą obiektów. Często łączy powierzchnię obrazu ze stworzonymi przestrzeniami, jego dziełami są często instalacje. Do tego wykorzystuje najróżniejsze materiały – zarówno klasyczne, jak na przykład drewno, ale również i tworzywa sztuczne, o ile tylko są pomocne w realizacji przekazu. Również w obrazach wykorzystuje różne materiały, aby dobitniej przedstawić swoje idee. Jego obrazy mają silny wydźwięk, artysta podkreśla formalne środki wyrazu swoją ekspresyjnością.

Oraczewski jest silnie związany z tradycją, szczególnie ze sztuką ludową. Dla polskiej sztuki szczególnie w okresie powojennym jest to charakterystyczne. W jego przypadku nie jest to jednak żadne powierzchowne naśladownictwo, gdzie wykorzystanie formalnych środków (jak na przykład ornamentyki) powoduje pozbawienie dzieła istotnych merytorycznych podstaw. U niego chodzi o stosunek do form archaicznych mających źródło w polskiej tradycji, które utrzymują się wciąż, jako archetypy w strukturach współczesnego życia. Często te zależności ukazane są prawie nagie i wolne, aby oddziaływać bardziej świadomie i czysto na widza.
Innym związkiem, który w archaicznej polskiej kulturze odegrał znaczącą rolę i został przejęty przez współczesną sztukę w Polsce był stosunek do sceniczności i teatralności. Tu należy między innymi wymienić dorobek życiowy Tadeusza Kantora. Również u Oraczewskiego, jako jednego z uczniów Józefa Szajny ta tendencja jest cechą charakterystyczną. Ma ona działanie również w innym sensie: obok sceniczności sztuk plastycznych istnieje plastyka teatru. W takim światowym teatrze poruszane są zasadnicze tematy ludzkiej egzystencji, pytania o sens życia i śmierci, miłość, szczęście i nieszczęście, przeznaczenie.

Wszystko to można znaleźć w dziełach Oraczewskiego. Wraz ze sztuką ludową jest u niego również wykorzystywana sztuka metafory w sposób bezpośredni – obraz odnosi się bezpośrednio do rzeczywistości. W ten sposób realizowana jest poetyka tej sztuki. Z tym sposobem realizacji wiąże się ponadto również emocjonalne działanie i wyraz zaangażowania. Realizacji tych celów służy również jego eksperymentowanie.

Do poetyki Oraczewskiego należy również jego dążenie do wprowadzenia widza w przestrzeń i atmosferę obrazu. Ważne jest przy tym, że oglądający wprowadzony jest w poetykę artysty, akceptuje jego metaforę, ma szanse ją zrozumieć i obcować z dziełem na prawach partnera artysty.

Wtedy przestrzeń dzieła stanie się sceną świata, a uczestnik będzie mógł z nowej perspektywy i nowych współzależności wiele zobaczyć; jego punkt widzenia będzie zbliżony do punktu widzenia twórcy, punktu umieszczonego pomiędzy tradycją a wizją przyszłości.
Twórczość Oraczewskiego układa się tym samym w ważny nurt sztuki europejskiej. Jest ona jednym z zasadniczych aspektów jej tradycji humanistycznej. W czasie globalizacji bardzo ważnym byłoby zapewnienie jej przestrzeni publicznej, aby tym samym oddziaływać na ludzi i umożliwić im zapoznanie się ze wszystkimi wymienionymi tu współzależnościami.

Dr Peter Spielmann
Dyrektor Muzeum Bochum

Komentarze zostały wyłączone.

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!